Đề cương ôn tập học kì I môn Ngữ văn Lớp 8

 ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NGỮ VĂN 8 HKI
 Chủ đề 1: VĂN HỌC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 - 1945
I. NỘI DUNG:
1. Truyện kí Việt Nam: 4 văn bản: Cần nắm được tác giả, xuất xứ văn bản, tóm tắt văn 
bản, nội dung, nghệ thuật, cảm nhận được về nhân vật, vận dụng làm bài văn tự sự hoặc 
thuyết minh về tác giả- tác phẩm.
1. Tôi đi học (Thanh Tịnh)
2. Trong lòng mẹ (Nguyên Hồng)
3. Lão Hạc (Nam Cao)
4. Tức nước vỡ bờ (Tắt đèn-Ngô Tất Tố)
II. NHỮNG KIẾN THỨC CẦN ĐẠT QUA MỖI VĂN BẢN:
1. Tôi Đi Học: 
a. Tác giả:
 Thanh Tịnh sinh ra và lớn lên ở Huế, ông là một người đã làm rất nhiều nghề, từ một 
hướng dẫn viên du lịch tới nghề viết văn chương. Ông là một tác giả có rất nhiều những 
thành tựu to lớn trong nhiều thế loại văn học truyện ngắn
b. Tác phẩm.
 Tác phẩm tôi đi học là một tác phẩm xuất sắc của nhà văn, đây là truyện ngắn kể về 
buổi tựu trường tác giả đã nói theo một trật tự rõ ràng từ quá khứ tới hiện tại Hiện tại tác 
giả đang hồi tưởng lại quãng thời gian đã trôi qua của mình, những cảm xúc được đọng lại 
trong lòng tác giả và những hình ảnh đẹp về quãng thời gian đi học.
 * Tóm tắt
 Tác giả Thanh Tịnh vẫn còn nhớ như in ngày đầu tiên đến trường. Đó là một buổi 
 sáng mùa thu, lá rụng nhiều, tiết trời se lạnh. Con đường đến trường đối với chú bé ấy vỗn 
 đỗi quen thuộc bỗng dưng trở nên lạ lẫm. Trong khoảnh khắc vui sướng pha lẫn hồi hộp, e 
 dè, chú bé có những ý nghĩ thật non nớt và ngây thơ: "Chắc chỉ có người thạo mới cầm nổi 
 bút thước". Trong bộ quần áo mới, tác giả Thanh Tịnh càng "thấy mình trang trọng và 
 đứng đắn" hơn, những suy nghĩ nhẹ nhàng lướt qua như làn mây trắng xốp bồng bềnh. Lúc 
 tới trường, nghe ba hồi trống, lòng chú bé lo sợ vẩn vơ, sợ những điều mới lạ và khó khăn 
 trước mắt. Những lời nói của ông đốc ấm áp vang lên, khuyến khích những chú chim non 
 vào lớp. Nhân vật tôi trong phút chốc đã òa khóc, nhưng người mẹ đã nhẹ nhàng giúp con 
 vào lớp. Chú bé nhìn bàn ghế, người bạn ngồi kế bên và cảm thấy thân quen dẫu chưa bao 
 giờ gặp gỡ. Rồi quàng tay lên bàn, ngoan ngoãn đánh vần dòng chữ thầy giáo viết: "Tôi đi 
 học"...
 *Ý nghĩa văn bản: 
 “Tôi đi học” là một trang hồi ức của Thanh Tịnh, là trang văn đầy chất thơ kỉ niệm 
 ngày tựu trường thời thơ ấu. Chất thơ ở giọng văn nhẹ nhàng truyền cảm. Nó khơi gợi tâm 
 hồn, kí ức ngày cắp sách đến trường của mỗi chúng ta. “Tôi đi học” là tiếng lòng man 
 1 4. Lão Hạc: 
a. Tác giả:
 Nam Cao (1917 - 1951), ông sinh ra trong một gia đình trung nông, quê Hà 
Nam. Ông là người có tấm lòng nhân hậu, có tấm lòng thương yêu đối với những conngười 
nghèo khổ bị áp bức. Mỗi tác phẩm của ông là sự đồng cảm sâu sắc, là sự chia sẻ đầy ân 
tình đối với nhữung số phận bất hạnh và là sự khẳng định bnả chất tốt đẹp bất diệt của 
người lao động.
b. Tác phẩm:
 “Lão Hạc” là một trong những truyện ngắn xuất sắc viết về người nông dân của 
 Nam Cao, đăng báo lần đầu năm 1943.
 * Tóm tắt
 Lão Hạc có một hoàn cảnh gia đình bất hạnh: vợ lão mất sớm, còn một người con 
 trai thì anh ta vì phẫn chí mà bỏ đi cao su. Lão Hạc còn lại một mình với một mảnh vườn 
 và một con chó vàng. Con chó ấy là của anh con trai để lại, lão cưng chiều nó như con, 
 luôn miệng gọi “cậu Vàng”. Nhưng cuộc sống khốn khó, lão bán chó để dành mảnh vườn 
 cho con dù vô cùng đau khổ, dằn vặt. Lão mang tiền dành dụm được gửi ông giáo và nhờ 
 ông trông coi mảnh vườn. Không muốn phiền đến mọi người, lão từ chối hết thảy sự giúp 
 đỡ của ông giáo. Một hôm, lão xin Binh Tư một ít bả chó nói là muốn bẫy một con chó 
 lạc. Ông giáo rất thất vọng khi nghe chuyện ấy. Nhưng rồi lão Hạc bỗng nhiên chết - cái 
 chết thật dữ dội, đau đớn. Ông giáo hiểu ra tất cả, vô cùng đau đớn nghĩ về cái chết của lão 
 Hạc và chiêm nghiệm về cuộc đời.
* Ý nghĩa văn bản: Văn bản thể hiện phẩm chất của người nông dân không thể bị hoen ố 
 phải sống trong cảnh khốn cùng.
III. MỘT SỐ CÂU HỎI LUYỆN TẬP:
 Câu 1: Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc nhân vật “tôi” trong truyện 
 ngắn “Tôi đi học”. 
 Bằng cách kể chuyện kết hợp với miêu tả, bài văn đã nêu dòng cảm xúc của mình, 
 tức là cái tôi trữ tình, rất trong trẻo, sinh động về ngày đầu tiên đi học. 
 - Nhân vật “Tôi” thuở ấy đã tự miêu tả buổi đi học đầu tiên rất ấn tượng:
 + “Tôi” mặc bộ quần áo mới trang trọng và đứng đắn. Dọc đường gặp mấy bạn nhỏ 
 trạc tuổi tôi, ăn mặc tươm tất, nhí nhảnh gọi nhau và trao sách vở cho nhau. 
 + Chỉ có hai quyển vợ trên tay mà tôi bắt đầu thấy nặng. Tôi nắm chặt lấy chúng, 
 bắt chước mấy cậu đi trước muốn xin mẹ đưa cả bút thước cho mình cầm nữa. 
 + Sân trường đông đúc người đưa con đi học. Vẻ mặt người nào cũng tươi tắn và ăn 
 mặc tươm tất. 
 3 - Bé Hồng không hề trách mẹn nếu quả là mẹ "đã chửa đẻ với người khác". Tuy non nớt, 
nhưng bé hiểu "vì tội góa chồng, vì túng bần quá mà mẹ mình phải bỏ các con đi tha 
phương cầu thực".
- Khi nghe những lời ngọt ngào, thâm độc của bà cô, bé Hồng chỉ thấy xiết thương mẹ, có 
trách chăng chỉ là ở chỗ mẹ không dám "chống lại" những thành kiến tàn ác "để đến nỗi 
phải xa lìa hai đứa con, sống trốn tránh như một kẻ giết người.". Hồng căm ghét cực độ 
những hủ tục đã đày đọa mẹ mình.
- Lòng căm nghét của bé Hồng được tác giả diễn đạt bằng những câu văn có nhiều hình 
ảnh cụ thể, gợi cảm và có nhịp điệu dồn dập như sự uất ức của bé ngày một tăng tiến: "Cô 
tôi nói chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ không ra tiếng. Giá những cổ tục đày đọa mẹ 
tôi là một vật như hòn đá, cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà 
nhai, mà nghiền cho kì nát vụn mới thôi".
- Không những thương mẹ, Hồng còn hiểu nỗi lòng mẹ.
Câu 4: Chứng minh giọng văn của Nguyên Hồng giàu chất trữ tình?
- Trước hết, tình huỗng đặt ra trong câu chuyện dễ làm cho người con oán trách mẹ mình, 
nhưng tình cảm của người con ở đây không hề một chút mảy may thay đổi; ngược lại, vẫn 
tràn đầy niềm yêu thương, tin tưởng và còn có mơ ước phá tan mọi cổ tục để cho mẹ 
không bị đau khổ.
- Dòng cảm xúc của nhân vật được thể hiện mãnh liệt qua những chi tiết miêu tả cảm 
động nghẹn ngào. Sự căm giận, sự xót thương, sự đau khổ và niềm hạnh phúc dường như 
đều ở đỉnh điểm của tâm trạng.
- Cách thể hiện thông qua kết cấu lớp lang, hình ảnh so sánh gây ấn tượng mạnh, giàu sức 
gợi cảm. Lời văn dạt dào tình cảm.
Câu 5: Có nhà nghiên cứu nhận định Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi 
đồng. Nên hiểu thế nào về nhận định đó? Qua đoạn trích “Trong lòng mẹ”, em hãy 
chứng minh nhận định trên. 
 Văn của Nguyên hồng giàu cảm xúc, ngọt ngào và nhuần nhị rất hợp với những kỉ 
niệm về mẹ và về tuổi thơ. Phải chăng vì lẽ đó mà có ý kiến đã cho rằng "Nguyên hồng là 
nhà văn của phụ nhữ và nhi đồng". Lời nhận định khái quát gần trọn sự nghiệp sáng tác 
của Nguyên hồng và đặc biệt đúng ở đoạn trích Trong lòng mẹ
 5 Người biên soạn SGK đà mượn câu tục ngữ “Tức nước vỡ bờ” - một chân lí đời 
sống theo quan niệm dân gian để đặt nhan đề cho đoạn trích. Đây là một nhan đề thỏa 
đáng, phù hợp với nội dung văn bản. 
 Đoạn trích đã làm toát lên lô-gíc hiện thực : có áp bức, có đấu tranh; làm toát lên 
chân lí : con đường sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể là con đường đấu tranh để tự 
giải phóng mình. 
Câu 8: Hãy chứng minh nhận xét của nhà nghiên cứu phê bình văn học Vũ Ngọc 
Phan: “Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ là một đoạn tuyệt khéo”. 
 Gợi ý 
 - Tinh huống trong đoạn trích hấp dẫn, tạo điều kiện để nhân vật bộc lộ tính cách. 
 - Đoạn trích khắc họa nhún vật rõ nét, nhất là hai nhàn vật chị Dậu và tên cai lệ. Chị 
Dậu được miêu tả vừa nhất quán vừa đa dạng. Hình ảnh nhân vật này hiện lên tự nhiên, 
chân thực, đúng với lô-gic tính cách của chị. Tên cai lệ được miêu tả sinh động từ giọng 
“khàn khàn vì hút nhiều xái cũ”, sự hống hách, lời nói xỏ xiên, hành động hung hãn đến 
thân hình “lẻo khoẻo”, tư thế “ngã chỏng quèo” miệng vẫn còn “nham nhảm thét trói” ... 
đã làm nổi bật hình ảnh một tên tay sai tàn ác, đểu giả, đê tiện, rất đáng nực cười. 
 - Ngòi bút miêu tả linh hoạt, sông động. Đoạn miêu tả canh chị Dậu “liều mạng cự 
lại” hai tên tay sai, các hoạt động dồn dộp mà vẫn rõ nét, không rối, mỗi chi tiết đểu rất 
“đắt”. 
 - Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả của tác giả và ngôn ngữ đối thoại của nhân vật rất 
đặc sắc. Đó là lời ăn tiếng nói sinh động, bình dị từ cuộc sống hàng ngày mà nhà văn đã 
khai thác, chắt lọc để dưa vào tác phẩm của mình. 
Câu 9: Nhà văn Nguyễn Tuồn cho rằng, với tác phẩm Tắt đèn, Ngô Tất Tố đã “xui 
người nông dân nổi loạn”. Em hiểu thế nào vẻ nhận xét đó? Qua đoạn trích “Tức 
nước vỡ bờ”, hãy làm sáng rõ ý kiến của Nguyễn Tuân. 
 Gợi ý 
 Ở thời điểm viết cuốn tiểu thuyết Tắt đèn, Ngô Tất Tố chưa nhận thức được chân lí 
cách mạng: Con đường sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể là con đường đấu tranh 
để tự giải phóng, không có con đường nào khác. Nhưng bằng cảm quan hiện thực mạnh 
mẽ, nhà văn đà cảm nhận được xu thế “tức nước vỡ bờ” và sức mạnh to lớn của sự “vỡ bờ” 
đó. Vì vậy, có thể nói, đoạn trích như là một sự dự báo về một cơn bão táp của quần chúng 
nống dùn nổi dậy sau này.
Câu 10: Em hãy cho biết nguyên nhân và ý nghĩa cái chết của lão Hạc? Qua đó ta 
thấy đuợc nhân cách gì của lão Hạc?
+ Nguyên nhân 
- Tình cảnh nghèo khổ đói rách,túng quẫn đã đẩy Lão Hạc đến cái chết như một hành 
động tự giải thoát.
- Lão đã tự chọn cái chết để bảo toàn căn nhà,đồng tiền, mảnh vườn,đó là những vốn liếng 
cuối cùng lão để lại cho con.
 7 Qua đó để tố cáo xã hội bất công, áp bức bóc lột nặng nề, đồng thời nói lên lòng cảm thông 
sâu sắc của các nhà văn đối với những người cùng khổ...
Câu 13: Qua ba văn bản truyện ký Việt Nam: “Trong lòng mẹ”, “Tức nước vỡ bờ” và 
“Lão Hạc”, em thấy có những đặc điểm gì giống và khác nhau ? Hãy phân tích để 
làm sáng tỏ.
a. Giống nhau: 
 - Thời gian sáng tác: Cùng giai đoạn 1930 – 1945. - Phương thức biểu đạt: tự sự.
 - Nội dung: Cả 3 văn bản đều phản ánh cuộc sống khổ cực của con người trong xã 
hội đương thời chứa chan tinh thần nhân đạo. 
 - Nghệ thuật: Đều có lối viết chân thực, gần gũi, sinh động.
b. Khác nhau: 
 - Thể loại: Mỗi văn bản viết theo một thể loại: Trong lòng mẹ (Hồi kí), Lão Hạc 
(Truyện ngắn), Tức nước vỡ bờ (Tiểu thuyết)
 - Đều biểu đạt phương thức tự sự nhưng mỗi văn bản yếu tố miêu tả, biểu cảm có sự 
đậm nhạt khác nhau. 
 - Mỗi văn bản viết về những con người với số phận và những nỗi khổ riêng.
Câu 14: “Hỡi ơi Lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết... 
Một người như thế ấy!... Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! ... Một người 
nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm, láng giềng...Con 
người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ 
mỗi ngày một thêm đáng buồn...”
 (Nam Cao, Lão Hạc).
*Yêu cầu.
Đoạn truyện là lời độc thoại nội tâm của nhân vật tôi khi nghe câu nói đầy mỉa mai của 
Binh Tư về việc Lão Hạc xin bả chó.
+ Lời độc thoại nội tâm là dòng suy nghĩ của nhân vật tôi về tình cảnh, về nhân cách của 
lão Hạc: lão là người đáng thương, một người nhân hậu, tâm hồn trong sáng, sống cao 
thượng, giàu lòng tự trọng, yêu thương con sâu nặng.
+ Nhân vật tôi ngạc nhiên, ngỡ ngàng: Con người đáng thương, đáng kính, đáng trọng, 
đáng thông cảm như lão Hạc mà cũng bị tha hóa, thay đổi cách sống.
+ Nhân vật tôi buồn, thất vọng vì như vậy là bản năng con người đã chiến thắng nhân tính, 
lòng tự trọng không giữ được chân con người trước bờ vực của sự tha hóa.
+ Một loạt câu cảm thán và dấu chấm lửng trong đoạn văn góp phần bộc lộ dòng cảm xúc 
dâng trào, nghẹn ngào của nhân vật tôi thương cho cuộc đời lão Hạc, buồn cho số kiếp con 
người trong xã hội xưa.
-> Tâm trạng và suy nghĩ của ông giáo trong đoạn truyện chan chứa một tình thương và 
lòng nhân ái sâu sắc nhưng âm thầm giọng điệu buồn và thoáng bi quan.
 9