Kế hoạch bài dạy Sinh học 9 - Chủ đề: Sinh vật và môi trường (3 tiết)

 PHẦN 2: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
 CHỦ ĐỀ: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG 
 Tiết 1: Môi trường và các nhân tố sinh thái
 I. MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA SINH VẬT:
 - Môi trường sống của sinhvật là nơi sống của 
 sinh vật, bao gồm tất cả những gì bao quanh chúng.
 - Có 4 loại môi trường: 
 + Môi trường nước
 + Môi trường trong đất
 + Môi trường trên cạn (trên mặt đất – không khí)
 + Môi trường sinhvật. (Cơ thể sinhvật cũng được coi là 
 môi trường sống).
 II. NHÂN TỐ SINH THÁI CỦA MÔI TRƯỜNG:
 - Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác 
 động đến sinh vật. Bao gồm:
 Nhân tố vô sinh: đất, nước, nhiệt độ, ánh sáng.
 Nhân tố hữu sinh: gồm nhân tố con người và nhân tố sinh vật 
 khác.
 III. GIỚI HẠN SINH THÁI.
1. Khái niệm: Giới hạn sinh thái là giới hạn chịu đựng của cơ thể sinh vật đối với một nhân tố sinh thái 
nhất định.
2. Phân tích sơ đồ giới hạn sinh thái cá rô phi ở VN:
 *) Phân tích sơ đồ:
 - Giới hạn chịu đựng của cá rô phi từ +5 0C đến +420C (thấp 
 hơn hoặc cao hơn khoảng nhiệt độ này cá sẽ chết): + 5 0C: 
 giới hạn dưới; + 420C: giới hạn trên
 - Khoảng thuận lợi : cá sinh trưởng tốt.
 - Điểm cực thuận (+300C): nhiệt độ tối ưu để cá sinh trưởng
 1 VD: Chim bìm bịp và gà cỏ sống trong rừng thường kiếm ăn trước lúc mặt trời mọc
- Ánh sáng là nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động , khả năng sinh trưởng và sinh sản của động vật
VD: Mùa xuân và mùa hè là thời gian sinh sản của nhiều loài chim.
- Động vật chia thành 2 nhóm: 
+ ĐV ưa sáng: gồm những ĐV hoạt động ban ngày
+ ĐV ưa tối: gồm những ĐV hoạt động ban đêm, sống trong hang....
 Tiết 3: Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm lên đời sống sinh vật
 I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật.
- Nhiệt độ của môi trường có ảnh hưởng tới hình thái, hoạt động sinh lý của sinh vật. Đa số các loài 
sống trong phạm vi nhiệt độ 0-50ºC. Tuy nhiên, cũng có một số sinh vật nhờ khả năng thích nghi 
cao nên có thể sống ở nhiệt độ rất thấp hoặc rất cao.
Ví dụ: 
Thực vật: cây ở miền nhiệt đới lá có lớp cutin dày (hạn chế thoát hơi nước), thân và rễ có lớp bần 
mỏng: cây ở vùng ôn đới mùa đông thường rụng lá (giảm diện tích tiếp xúc với không khí lạnh), thân 
và rễ có lớp bần dày.
Động vật: Thú ở vùng nhiệt đới: lông sẫm màu, mỏng, ngắn, thưa
Thú ở cùng lạnh: có lông sáng màu, dày, dài; hay có những tập tính: chui vào hang, ngủ đông. 
- Sinh vật được chia thành 2 nhóm: sinh vật hằng nhiệt và sinh vật biến nhiệt.
 Sinh vật hằng nhiệt Sinh vật biến nhiệt
 Có tº cơ thể không phụ thuộc vào nhiệt độ Có tº cơ thể phụ thuộc vào nhiệt độ của môi 
 của môi trường. trường.
 Gồm các động vật có tổ chức cơ thể cao. VD: Gồm vi sinh vật, nấm, thực vật và động vật 
 chim, thú, người không xương sống, cá, ếch nhái, bò sát.
 II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật:
 - Độ ẩm không khí và đất ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật
 VD : học SGK trang 128
 - Thực vật chia thành 2 nhóm: TV ưa ẩm và TV chịu hạn
 - Động vật chia thành 2 nhóm: ĐV ưa ẩmvà ĐV ưa khô
 Tiết 4: Ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sinh vật
I. Quan hệ cùng loài.
 Các sinh vật cùng loài hỗ trợ lẫn nhau trong các nhóm cá thể. Tuy nhiên, khi gặp điều kiện bất 
lợi các cá thể cùng loài cạnh tranh nhau dẫn tới một số cá thể tách ra khỏi nhóm.
 3