Tài liệu Ôn tập kiến thức Ngữ văn 8 - Tuần 26

 MÔN NGỮ VĂN 8
 TUẦN 26
A. PHẦN VĂN BẢN 
Văn bản: Nước Đại Việt ta:
 * Tác giả: Nguyễn Trãi (1380-1442), hiệu là Ức Trai, con của Nguyễn Phi 
Khanh, quê gốc ở xã Chi Ngại, huyện Chí Linh, Hải Dương, sau dời đến làng Nhị 
Khê, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây. Ông tham gia khởi nghĩa Lam Sơn với vai 
trò rất lớn bên cạnh Lê Lợi. Nguyễn Trãi trở thành nhân vật lịch sử lỗi lạc, hiếm 
có. Ông được UNE SCO công nhận là danh nhân văn hoá thế giới. Nguyễn Trãi để 
lại một sự nghiệp văn chương đồ sộ, phong phú, trong đó có Bình Ngô đại cáo, Ức 
Trai thi tập, Quốc âm thi tập, Quân trung từ mệnh tập,... 
 *Thể loại: Cáo là một thể loại văn bản hành chính của nhà nước quân chủ, 
thường được dùng cho các phát ngôn chính thức, hệ trọng của vua chúa hoặc thủ 
lĩnh, nhằm tổng kết một công việc, trình bày một chủ trương xã hội chính trị cho 
dân chúng biết. Cáo đã có ở Trung Quốc từ thời Tam Đại. Cáo có thể được viết 
bằng văn xuôi, nhưng thường là được viết bằng biền văn. Được biết đến nhiều nhất 
trong thể loại này ở văn học chữ Hán của Việt Nam là Bình Ngô đại cáo (1428) do 
Nguyễn Trãi soạn, nhân danh vua Lê Thái Tổ tuyên cáo với thiên hạ về thắng lợi 
của cuộc kháng chiến chống quân Minh, được viết theo thể văn tứ lục". (Theo Từ 
điển văn học Việt Nam từ nguồn gốc đến hết thế kỉ XIX, NXB Đại học Quốc gia 
Hà Nội, 2001).
 * Tác phẩm: 
 - Hoàn cảnh ra đời: Đầu năm 1428, sau khi quân ta đại thắng (tiêu diệt và 
làm tan rã 15 vạn viện binh của giặc, buộc Vương Thông phải rút quân về nước), 
Nguyễn Trãi đã thừa lệnh vua Lê Thái Tổ (Lê Lợi) soạn thảo Bình Ngô đại cáo để 
bố cáo với toàn dân về sự kiện có ý nghĩa trọng đại này.
 - Xuất sứ: Đoạn trích Văn bản này rút từ phần mở đầu bài "Bình Ngô đại 
cáo" nổi tiếng, Nguyễn Trãi viết để tổng kết mười năm kháng chiến chống quân 
Minh xâm lược. Đoạn trích đã thể hiện một trong những nội dung cơ bản nhất của 
tác phẩm, đó là lòng tự hào dân tộc, ý thức độc lập tự chủ đã phát triển đến đỉnh 
cao. III. MỘT SỐ CÂU HỎI LUYỆN TẬP:
* Hành động nói (tiếp theo)
Câu 1: Cách xưng hô của Dế Mèn với Dế Choắt thay đổi như thế nào trong hai 
đoạn hội thoại sau? Cách xưng hô thay đổi như vậy nói lên điều gì?
 a) - Sợ gì? Mày bảo tao sợ cái gì?Mày bảo tao còn biết sợ ai hơn tao nữa!
 b) - Nào tôi có biết cơ sự lại ra nông nỗi này! Tôi hối hận lắm! Tôi 
hối hận lắm! Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột của tôi. Tôi biết 
làm thế nào bây giờ?
 (Tô Hoài - Dế Mèn phiêu lưu kí)
Câu 2: Đoạn văn:
 Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:
 - Vậy mày hỏi cô Thông- tên người đàn bà họ nội xa kia- chỗ ở của mợ mày, 
rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo dù sao cũng phải về. Trước sau cũng một lần xấu, 
chả lẽ bán xới mãi được sao?
 Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:
 - Mấy lại rằm tháng giêng là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ 
tủi cho cậu mày và mày cũng còn phải có họ, có hàng người ta hỏi đến chứ? 
 ( Nguyên Hồng- Những ngày thơ ấu)
 a) Đọc đoạn văn trên, em hiểu có những ai tham gia vào cuộc hội thoại trên?
 b) Trong cuộc hội thoại đó, nguyên tắc về lượt lời bị vi phạm như thế nào? 
Vì sao có sự vi phạm đó? 
Câu 9: Viết đoạn văn hội thoại khoảng 8 lượt lời để trình bày với cô giáo một 
nguyện vọng nào đó. 
C. PHẦN TẬP LÀM VĂN
 RÈN KĨ NĂNG
 VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
I. NỘI DUNG:
 - Giúp học sinh nắm vững kiến thức và rèn luyện kỹ năng viết văn nghị 
luận. 
 - Giúp học sinh biết viết đoạn văn trình bày luận điểm
 - Giúp học sinh biết đưa các yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảm trong bài văn 
 nghị luận.
 - Giúp học sinh nắm được 2 dạng:
 + Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí. chung lôgích bên trong. 
 * So sánh tương phản : đối chiếu các mặt trái ngược nhau để làm nổi bật 
luận điểm. 
 6) Phân tích nhân quả : 
 * Trình bày nguyên nhân trước, chỉ ra kết quả sau. 
 * Chỉ ra kết quả trước, trình bày nguyên nhân sau. 
 * Trình bày hàng loạt sự việc theo quan hệ nhân quả liên hoàn. 
 7) Vấn đáp : Nêu câu hỏi rồi trả lời hoặc để người đọc tự trả lời. 
3.Các yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảm trong bài văn nghị luận: 
 - Yếu tố tự sự là những chi tiết kể lại sự việc
 - Yếu tố miêu tả là những chi tiết tái hiện lại hình ảnh sự vật, sự việc
 - Yếu tố biểu cảm là những từ ngữ, chi tiết bộc lộ những tình cảm, cảm xúc 
của tác giả, của nhân vật.
 Các yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảm chỉ đóng vai trò phụ (là phương tiện), 
không phải là mục đích chính của văn bản nghị luận. Nó chỉ được dùng khi các yếu 
tố đó có lợi cho việc làm rõ luận điểm.
4.Cách đưa các yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảm trong bài văn nghị luận: 
 Đưa các yếu tố tự sự, miêu tả vào bài văn nghị luận theo trình tự các bước 
sau :
 - Tìm ý cho bài văn nghị luận.
 - Xác lập hệ thống luận điểm (luận điểm, luận cứ, các dẫn chứng...). Sắp xếp 
hệ thống đó thành dàn bài chi tiết.
 - Tìm các yếu tố tự sự, miêu tả thích hợp có thể đưa vào bài văn. Xác định vị 
trí, mức độ cụ thể cho từng yếu tố.
 - Triển khai dàn bài thành bài văn
5. Kĩ năng làm bài văn nghị luận.
a. Phân tích đề
- Đọc kĩ đề, chú ý từ ngữ quan trọng, những khái niệm khó, nghĩa đen, nghĩa 
bóng. Chia vế, ngăn đoạn, tìm mối tương quan giữa các vế.
- Xác định ba yêu cầu:
 + Yêu cầu về nội dung: Vấn đề nghị luận là gì? Có bao nhiêu ý cần triển khai? 
 Mối quan hệ giữa các ý như thế nào?
 + Yêu cầu về hình thức: Cần kết hợp các thao tác lập luận giải thích, phân tích, 
 chứng minh, bình luận. Thân bài - Biểu hiện - Giải thích
 - Phân tích mặt lợi hoặc hại) - Khẳng định
 - Phân tích nguyên nhân - Phê phán
 - Đề xuất các giải pháp để - Ý nghĩa, tác dụng đối với mỗi 
 phát huy (hoặc khắc phục) người và xã hội
 - Mở rộng nhận thức, hành động
 Kết bài Rút ra bài học tư tưởng, đạo lý Khẳng định giá trị của tư tưởng, đạo lý 
 trong cuộc sống hiện tại 
III. MỘT SỐ ĐỀ BÀI LUYỆN TẬP:
Đề 1: Trang phục và văn hóa. 
1. Định hướng làm bài
 Tình huống xác định, bao gồm hiện tượng và nêu quan điểm, chính kiến :
 - Hiện tượng: một số bạn đua đòi ăn mặc, không phù hợp với lứa tuổi học 
 sinh, hoàn cảnh gia đình và truyền thống văn hoá của dân tộc.
 - Nêu quan điểm, bày tỏ thái độ của bản thân trước hiện tượng đó.
2. Xác lập và sắp xếp hệ thống luận điểm
 - Luận điểm 1: Gần đây, cách ăn mặc của bạn có nhiều thay đổi, không còn 
 giản dị, lành mạnh như trước nữa.
 - Luận điểm 2: Các bạn lầm tưởng rằng ăn mặc như vậy sẽ làm cho mình trở 
 thành người "văn minh", "sành điệu".
 - Luận điểm 3: Việc chạy theo các "mốt" ăn mặc ấy có nhiều tác hại :
 + Làm mất thời gian
 + Ảnh hưởng xấu đến kết quả học tập
 + Gây tốn kém cho cha mẹ
 - Luận điểm 4: Việc ăn mặc phải phù hợp với thời đại, nhưng cũng phải 
 lành mạnh, phù hợp với truyền thống văn hoá của dân tộc, với lứa tuổi và hoàn 
 cảnh sống.
 3. Vận dụng các yếu tố tự sự và miêu tả trong bài văn
 Tìm các yếu tố tự sự, miêu tả để đưa vào, làm tăng sức thuyết phục của các 
 luận điểm. Ví dụ như đoạn nói về hiện tượng "một số bạn đua đòi ăn mặc", có thể 
 miêu tả các bạn đó ăn mặc lố lăng, kệch cỡm như thế nào, có thể kể ra một sự kiện 
 nào đó mà việc ăn mặc không phù hợp ấy đã gây phản cảm cho người chứng kiến. 
 Hoặc trong phần trình bày quan điểm, thái độ, có thể dẫn lời của một người nào 
 đó (thậm chí là câu nói nổi tiếng của một danh nhân) để cho lập luận của bài văn 
 tăng thêm sức thuyết phục.